Vibrators bestaan al meer dan 100 jaar. De eerste apparaten waren echter een stuk groter en zwaarder dan de huidige modellen. Sommige werkten op stoom, andere met mechanische constructies of elektromotoren. Oorspronkelijk stonden vooral massage en medische toepassingen centraal. Later werden vibrators ook nadrukkelijk ontwikkeld en aangeboden voor seksuele stimulatie. Hoe het zover kwam, laat zich volgen aan de hand van de technische ontwikkeling en de manier waarop de samenleving met seksualiteit omging.
De eerste trillingsapparaten in de 19e eeuw
In de 19e eeuw ontwikkelden uitvinders verschillende apparaten die snelle, herhaalde bewegingen konden maken. Tot de vroege constructies behoorden grote mechanische massageapparaten. De Amerikaanse arts George Taylor ontwikkelde bijvoorbeeld een op stoom werkend massageapparaat. In de jaren 1880 hield de Britse arts Joseph Mortimer Granville zich bezig met elektrisch aangedreven trillingsapparaten. Zijn apparaten waren onder meer bedoeld voor de behandeling van lichamelijke klachten. De vroege apparaten waren vaak onhandig en nauwelijks te vergelijken met de kleine, draagbare vibrators van nu.
De mythe van de vrouwelijke hysterie
Over de uitvinding van de vibrator wordt vaak een bijzonder verhaal verteld: artsen zouden hem hebben ontwikkeld om vrouwen met orgasmes te genezen van zogenaamde hysterie. Voor dit verhaal ontbreken echter overtuigende historische bewijzen. De theorie werd vooral bekend door het boek The Technology of Orgasm van historica Rachel Maines. De onderzoekers Hallie Lieberman en Eric Schatzberg controleerden later de gebruikte bronnen. In hun onderzoek uit 2018 vonden ze geen aanwijzingen dat artsen elektromechanische vibrators routinematig gebruikten om bij patiënten als medische behandeling orgasmes op te wekken. Het begrip 'hysterie' werd destijds gebruikt voor tal van uiteenlopende klachten. Veel van de onderliggende medische opvattingen gelden tegenwoordig als achterhaald. Mechanische massageapparaten werden inderdaad medisch gebruikt. De bewering dat de vibrator speciaal voor zo'n orgasmebehandeling is uitgevonden, is daarmee echter niet aangetoond.
Begin 20e eeuw: vibrators voor thuis
Met de opkomst van elektrische apparaten veranderde ook de bouw van trillingsapparaten. Kleinere motoren maakten handzamere apparaten mogelijk. Begin 20e eeuw werden elektrische massageapparaten steeds vaker ook voor privégebruik aangeboden. In kranten, tijdschriften en catalogi verschenen advertenties die trillingsapparaten aanprezen voor massage, ontspanning en uiteenlopende lichamelijke klachten. Sommige reclameteksten speelden met dubbelzinnige formuleringen. Seksuele gebruiksmogelijkheden werden echter zelden met zoveel woorden genoemd. Historisch onderzoek laat zien dat vibrators al toen niet uitsluitend als medische apparaten werden gezien. Hoe mensen ze privé gebruikten, valt uit advertenties alleen echter niet betrouwbaar af te leiden.
De jaren 60 en 70: een opener omgang met seksualiteit
In de jaren 60 en 70 veranderde in veel westerse landen het publieke debat over seksualiteit. Seksuele voorlichting, vrouwenbewegingen en nieuwe maatschappelijke opvattingen brachten ook de vrouwelijke seksualiteit nadrukkelijker onder de aandacht. Vibrators werden steeds openlijker besproken als hulpmiddel voor seksuele stimulatie. Een bekend apparaat uit die tijd is de Hitachi Magic Wand. Hij kwam in 1968 in de Verenigde Staten op de markt als elektrisch massageapparaat en werd later ook bekend als seksspeeltje. Dat betekent echter niet dat vibrators pas in de jaren 70 seksueel werden gebruikt. Nieuw was vooral dat het gebruik openlijker werd besproken en gepromoot.
De jaren 80 en 90: meer vormen en materialen
In de decennia daarna kwamen er steeds meer vibrators die nadrukkelijk voor seksuele stimulatie werden ontworpen. Naast langwerpige modellen kwamen er steeds meer kleinere apparaten voor uitwendig gebruik en vibrators in uiteenlopende vormen voor vaginale stimulatie. Ook materialen en bedieningselementen veranderden. Met de opkomst van internet in de jaren 90 werd het bovendien makkelijker om informatie over seksspeeltjes te vinden en verschillende producten met elkaar te vergelijken. De ontwikkeling verliep niet overal hetzelfde. In sommige landen bleven de verkoop of openlijke reclame voor seksspeeltjes juridisch en maatschappelijk beperkt.
Sinds de jaren 2000: nieuwe technologie en verschillende vormen van stimulatie
Moderne vibrators zijn vaak kleiner, hebben oplaadbare accu's en bieden meerdere intensiteitsniveaus. Ook de vormen hebben zich verder ontwikkeld. Afhankelijk van het model verschillen de apparaten sterk in gebruik.
Klassieke vibrators
Klassieke vibrators wekken mechanische trillingen op. Afhankelijk van de vorm kunnen ze worden gebruikt voor uitwendige of inwendige stimulatie.
Rabbit-vibrators
Rabbit-vibrators hebben meestal een vaginale schacht en een extra arm voor uitwendige stimulatie. Beide zones kunnen tegelijk worden gestimuleerd. De positie en flexibiliteit van de uitwendige arm verschillen per model.
Wand-vibrators
Wand-vibrators hebben een relatief grote trillingskop. Ze worden vaak gebruikt voor uitwendige stimulatie. Sommige modellen werken met bijzonder krachtige trillingen. De intensiteit hangt echter af van het betreffende apparaat.
Stimulatoren met luchtpulsatie
Naast klassieke vibrators zijn er apparaten die werken met wisselende luchtdrukimpulsen. Ze worden vaak gebruikt voor uitwendige stimulatie van de clitoris. Technisch verschillen ze van apparaten die hun werking opwekken met mechanische trillingen.
Appgestuurde vibrators
Sommige moderne vibrators kunnen worden bediend via een smartphone-app. Afhankelijk van het model kunnen intensiteit, trillingspatronen of andere functies worden ingesteld. Sommige apparaten maken ook bediening over grotere afstand mogelijk. Bij verbonden modellen moet naast de bediening ook rekening worden gehouden met privacy en de veiligheid van de verbinding.
Materialen, reiniging en waterbescherming
Niet alleen de techniek, ook de gebruikte materialen zijn veranderd. Vroege apparaten bestonden vaak uit metaal en andere harde materialen. Bij moderne seksspeeltjes worden onder meer siliconen, kunststof en metaal gebruikt. Veel vibrators hebben tegenwoordig een gladde siliconen buitenkant. Hoe makkelijk een apparaat te reinigen is, hangt echter ook af van de constructie en de gegevens van de fabrikant. Oplaadbare accu's hebben bij tal van modellen de vroeger gebruikelijke batterijen of vaste stroomkabels vervangen. Een ander verschil betreft de waterbescherming. Spatwaterdicht betekent niet automatisch waterdicht. Een apparaat met beschermingsklasse IPX7 is onder vastgelegde testomstandigheden beschermd tegen tijdelijk onderdompelen. Of het geschikt is voor het gewenste gebruik in water, moet toch uit de opgaven van de fabrikant blijken. Ook bij moderne apparaten blijven zorgvuldige reiniging, onbeschadigde oppervlakken en pijnloos gebruik belangrijk.
Van taboe naar alledaags gespreksonderwerp
Tegenwoordig worden vibrators in veel landen openlijker besproken dan enkele decennia geleden. Informatie over seksuele gezondheid, kennis van het eigen lichaam en verschillende vormen van stimulatie is makkelijker toegankelijk geworden. Tegelijkertijd verschillen persoonlijke opvattingen en maatschappelijke normen nog steeds. Niet iedereen wil een vibrator gebruiken. En een vibrator is geen voorwaarde voor een bevredigend seksleven. De geschiedenis van deze apparaten laat vooral zien hoe nauw technische ontwikkelingen en maatschappelijke opvattingen over seksualiteit met elkaar samenhangen.
